به گزارش پورتال مرکز امور مساجد،از زمان آغاز جنگ سوریه، بسیاری از بناها و آثار تاریخی در این کشور آسیب دیده و در معرض تخریب قرار گرفته اند که بخشی از این آثار، بناهای آیینی (زیارتگاه ها، مساجد و حتی کلیساها) را شامل می شوند.در این مدت سلفی های تندرو، به ادعای خود برای از بین بردن مظاهر شرک در سوریه، به تخریب تعدادی از زیارتگاه ها یا نبش قبور صاحبان آنها اقدام کرده اند که از نمونه های برجسته آن می توان به تخریب مزار منسوب به حضرت ابراهیم (علیه السلام) در روستای عین العروس تخریب کامل زیارتگاه «عزالدین ابوحمرا» در یکی از روستاهای استان حمص (که برخی به اشتباه آن را تخریب زیارتگاه عمار یاسر در رقه تصور کردند)، تلاش برای تصرف و تخریب آستان حضرت زینب در زینبیه و آستان سکینه بنت علی (علیه السلام) در شهر دارَیّا در جنوب دمشق، نبش قبر حجر بن عدی از یاران پیامبر (صلی الله علیه واله) و امیرالمومنین (علیه السلام)، و نبش قبر منسوب به اِشَعیای پیامبر در یکی از کوه های منطقة لاذقیه اشاره کرد.
بر اساس اخبار منتشر شده در سایت های خبری در تاریخ ۱۶ اکتبر (۲۴ مهر) سال جاری، نیروهای وابسته به گروهی که خود را «داعش» (علامت اختصاری «دولت اسلامی عراق و شام») نامیده اند، دست به تخریب هفت زیارتگاه در شهر «باب» در شمال سوریه زده اند؛ گرچه این سایت ها به میزان تخریب این زیارتگاه ها و حجم آسیب های وارد شده به آن اشاره نکرده اند. همچنین این سایت ها تنها از شش زیارتگاه نام برده اند که عبارت اند از: شیخ عقیل، شیخ عَجّان الحدید، شیخ معبدی، شیخ عبدالله، محمد نعسان و بدوی .
پیش از این نیز بر اساس اخبار منتشر شده در تاریخ ۸ اکتبر (۱۶ مهر)، سلفی ها قبور موجود در زیارتگاه «شیخ عَجّان الحدید» در شهر «باب» را نبش قبر کرده و تصاویری از آن منتشر کرده اند.بیشتر زیارتگاه های فوق، منسوب به مشایخ تصوف و اولیای محلی هستند؛ اما دو زیارتگاه شیخ عقیل و عجان الحدید برای اهالی منطقه از اهمیت بیشتری برخوردارند. لذا در این یادداشت به معرفی مختصر این دو زیارتگاه می پردازیم.زیارتگاه شیخ عقیل در بالای کوه کم ارتفاع یا در واقع تپة بلندی در مجاورت شهر باب قرار دارد و به عقیل بن ابی طالب برادر امیرالمؤمنین (علیه السلام) منسوب است. گرچه به گفتة مورخان وی در سال ۶۰ هجری در مدینة منوّره از دنیا رفته و در بقیع به خاک سپرده شده، با این حال در این زیارتگاه نیز قبری منسوب به وی وجود دارد.
پیشینة این زیارتگاه لااقل به قرن هفتم هجری برمی گردد. ابوالفدای ایوبی، مورخ و جغرافیدان مسلمان، در کتاب خود تقویم البلدان (ص ۲۶۷) به وجود قبر عقیل بن ابی طالب در خارج شهر باب اشاره کرده است. پیش از وی نیز ابن عدیم حلبی در کتاب خود بغیة الطلب فی تاریخ حلب (ج ۱، ص ۴۶۷) به وجود زیارتگاهی در باب، بدون اشاره به نام صاحب مزار، اشاره کرده است که موقعیت جغرافیایی آن کاملاً منطبق بر موقعیت مزار کنونی شیخ عقیل است.امروزه مزار در داخل مسجدی قرار دارد که اطراف آن را خانه های مسکونی ساخته شده در بالای کوه احاطه کرده است. در غرب شبستان مسجد دو اتاق وجود دارد که. قبر منسوب به عقیل بن ابی طالب در اتاق شمالی قرار دارد. اما در اتاق جنوبی قبر دیگری وجود دارد که به حضرت حزقیل پیامبر (علیه السلام ) منسوب است.
زیارتگاه عجان الحدید، همانند زیارتگاه شیخ عقیل، برای اهالی باب اهمیت ویژه ای دارد. «عجان الحدید» در واقع لقب یکی از مشایخ طریقت رفاعیه به نام «شمس الدین محمد رفاعی» است. این طریقت در گذشتة نزدیک در عراق و شام رواج و نفوذ گسترده ای داشته و مؤسس آن شیخ احمد رفاعی (م… ق) از صوفیان مشهور قرن ششم هجری بوده است.شیخ عجان الحدید جد اعلای تعدادی از خاندان های ساکن شام و مناطق اطراف رود فرات از جمله آل حدید و آل بندر به شمار می آید و آنها با اعتقاد به سیادت وی، نسب خود را به امام موسی کاظم (علیه السلام) می رسانند.
البته دربارة این نسب تردیدهایی نیز وجود دارد؛ اما رفاعیان و خاندان های متفرع از آن، بر سیادت و صحت نسب خود تأکید دارند و دربارة نسب عجان الحدید نیز کتابی با عنوان «الدر النضید فی نسب الشیخ محمد عجان الحدید الرفاعی الحسینی» نگاشته شده که آن را انتشارات «مکتبة النمرود» موصل در سال ۱۹۸۸ میلادی منتشر کرده است. مدفن اصلی شیخ عجان الحدید در شهر «حُدَیثه» در کنار رود فرات در غرب کشور عراق قرار دارد. اما در شهر باب نیز این زیارتگاه به وی منسوب است. شهر «باب» در فاصله ۳۸ کیلومتری شمال شرقی شهر حلب، در استان حلب در شمال سوریه واقع است.
شیعه